Kho tàng di sản của xứ Tuyên
Tuyên Quang là mái nhà chung của 46 nhóm dân tộc cùng sinh sống. Sự hòa quyện, cộng cư lâu đời của người Tày, Dao, Mông, Nùng, Pà Thẻn… đã dệt nên một bức tranh văn hóa đa dạng, rực rỡ sắc màu. Tính đến nay, toàn tỉnh tự hào sở hữu: Gần 400 di sản văn hóa độc đáo. 40 di sản được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Gần 100 lễ hội truyền thống được gìn giữ, phục dựng bài bản. Đối với bà con dân bản, lễ hội không chỉ là nơi gửi gắm tâm linh, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, mà còn là không gian để con cháu đời sau soi vào, nhớ về cội nguồn. Từ những lễ hội quy mô lớn như Lễ hội Thành Tuyên, đến nét mộc mạc của Lễ hội Lồng Tông, Lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn, Lễ cúng rừng của người Nùng, hay Lễ hội Gầu Tào của người Mông… tất cả đã tạo nên một sức hút đặc biệt, khiến du khách phương xa đã đến là không muốn về.
Lễ hội Đền Hạ, Đền Thượng (Ảnh Báo Tuyên Quang)
Khi di sản văn hóa trở thành “sinh kế” của dân bản
Những năm gần đây, lễ hội Tuyên Quang không còn bó hẹp trong phạm vi bản làng, mà trở thành không gian để đồng bào giới thiệu ẩm thực, sản vật, nghề thủ công và những giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch. Giữa núi rừng đại ngàn, những nét văn hóa nguyên bản như nghi lễ cấp sắc của người Dao hay tiếng trống đồng thiêng liêng của người Lô Lô tạo nên sức hút riêng biệt.
Tại làng du lịch cộng đồng Lô Lô Chải, lễ cúng Tổ tiên của người Lô Lô diễn ra vào giữa tháng 7 âm lịch hằng năm. Tiếng trống đồng vang vọng, gọi bước chân trai gái vào điệu múa trong những bộ trang phục rực rỡ, với kỹ thuật ghép vải tinh xảo – một nét văn hóa độc đáo níu chân du khách. Ông Sình Dỉ Gai, Trưởng thôn Lô Lô Chải, phấn khởi chia sẻ: “Việc gìn giữ các nghi lễ truyền thống không chỉ để bảo tồn bản sắc mà còn góp phần giới thiệu văn hóa địa phương tới du khách. Những năm gần đây, các giá trị văn hóa được bảo tồn gắn với phát triển du lịch cộng đồng, tạo thêm việc làm, sinh kế ổn định cho người dân”.
Lễ cúng Tổ tiên người Lô Lô đen xã Lũng Cú (Ảnh Báo Tuyên Quang)
Homestay & Café Cực Bắc ở làng Lô Lô Chải của chị Dìu Thị Hương mỗi năm lại thu nhập khoảng 150–230 triệu đồng, trở thành một trong những hộ tiêu biểu phát triển kinh tế từ lợi thế du lịch cộng đồng tại địa phương. Chị Hương suy nghĩ “muốn Lô Lô Chải phát triển du lịch bền vững thì trước hết phải giữ được những gì làm nên một Lô Lô Chải khác biệt. Bởi khi văn hóa còn được gìn giữ, bản làng mới còn bản sắc; và khi bản sắc còn nguyên vẹn, du khách mới có lý do để tìm đến, ở lại lâu hơn và muốn quay trở lại”.
Trung bình mỗi năm du khách đến lưu trú tại làng Lô Lô Chải – xã Lũng Cú khoảng 12.000 lượt và hơn 12.000 lượt khách tham quan
(Ảnh Homestay & Café Cực Bắc).
Từ đầu năm đến nay, Tuyên Quang tổ chức hàng trục Lễ hội, chương trình văn hóa lớn: Lễ hội Lồng Tông; Lễ hội Động Tiên;Lễ hội đình làng Giếng Tanh; Lễ hội rước Mẫu (lễ hội đền Hạ); Lễ hội cầu may và cầu mùa; Lễ hội nhảy lửa dân tộc Pà Thẻn;Lễ hội Gầu tào; Lễ hội Chợ tình Khâu Vai; Lễ cúng Tổ tiên của người Lô Lô; Chương trình “Sắc nước Nà Hang”...Sức hút từ các lễ hội đang đưa Tuyên Quang trở thành điểm đến không thể thiếu đối với khách du lịch. Riêng năm 2025: Đón gần 3,93 triệu lượt khách, doanh thu đạt hơn 10.633 tỷ đồng. 6 tháng đầu năm 2026: Đã bứt phá đạt trên 2,09 triệu lượt khách, mở ra triển vọng vượt xa kế hoạch năm. Riêng trong 5 ngày nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, du lịch Tuyên Quang ghi nhận mức tăng trưởng tích cực khi ước đón 168.000 lượt khách, tổng thu từ du lịch đạt hơn 443 tỷ đồng.
Lễ hội Chợ tình Khâu Vai năm 2026 (Ảnh Báo Tuyên Quang)
Để giúp đồng bào các dân tộc có thêm nguồn lực giữ gìn bản sắc, Nghị định 269/2026/NĐ-CP của Chính phủ ban hành về bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số và có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Tỉnh Tuyên Quang cũng đã nhanh chóng ban hành văn bản chỉ đạo triển khai Nghị định 269. Đây được coi là chính sách "vàng", tập trung vào 3 việc lớn: Bảo tồn, phục dựng các lễ hội, điệu hát, tiếng nói, chữ viết và nghề thủ công có nguy cơ bị mai một; Gìn giữ không gian làng bản truyền thống gắn với làm du lịch cộng đồng để giúp bà con tăng thu nhập; Phát huy vai trò nòng cốt của người dân, lấy nghệ nhân, thầy cúng, già làng và người có uy tín làm trung tâm để truyền dạy cho con cháu. Sự hỗ trợ kịp thời từ chính sách là lời khẳng định: Mỗi người dân, mỗi nghệ nhân chính là một "báu vật nhân văn" sống, giữ vai trò quyết định trong việc bảo tồn văn hóa.
Lung linh sắc màu tại Lễ hội Thành Tuyên năm 2026 (Ảnh Báo Tuyên Quang)
Chương trình nghệ thuật “Bản hùng ca – Mùa thu lịch sử” kỷ niệm 81 năm cách mạng Thang 8 và Quốc khanh 2/9 tại Quảng trường Nguyễn Tất Thành - Ảnh Báo Tuyên Quang
Tuyên Quang quyết tâm đưa du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn
Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định rõ mục tiêu: “Phát huy tiềm năng, lợi thế để đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn”.
Với điểm tựa vững chắc từ Nghị định 269/2026/NĐ-CP của Chính phủ, việc bảo tồn văn hóa truyền thống giờ đây không còn là trách nhiệm nặng nề, mà đã trở thành niềm tự hào và cơ hội đổi đời của đồng bào các dân tộc thiểu số xứ Tuyên. Bản làng giữ được nét đẹp của tổ tiên, du khách có điểm đến hấp dẫn, đời sống bà con ngày càng ấm no – đó chính là cái đích của sự phát triển bền vững mà Tuyên Quang đang hướng tới.
Thực hiện: Phòng Tuyên truyền công tác dân tộc, tôn giáo
