Trong mỗi bản làng, phong tục, tập quán là một phần của đời sống. Từ tiếng nói, trang phục, dân ca, lễ hội đến cách ứng xử giữa người với người, tất cả tạo nên nét riêng của mỗi dân tộc. Những giá trị tốt đẹp ấy cần được trân trọng và truyền lại cho thế hệ sau.
Nhưng cuộc sống luôn thay đổi. Có những phong tục trước đây phù hợp với điều kiện của cộng đồng, nay không còn phù hợp nữa. Nếu cứ giữ mãi chỉ vì “ông bà ngày trước vẫn làm như thế”, những tập quán ấy có thể trở thành gánh nặng cho gia đình, cộng đồng.
Ở một số nơi vẫn còn tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, thách cưới cao, cưới hỏi nhiều ngày, ăn uống linh đình; tang lễ kéo dài, nhiều nghi thức tốn kém; lạm dụng rượu, bia, mê tín dị đoan. Có nơi còn giữ những ngày kiêng kị sau lễ hội, lễ cúng rừng quá dài, làm ảnh hưởng đến việc học của trẻ em và công việc sản xuất của người dân.
Đám cưới vui, nhưng đừng để nợ kéo dài
Gia đình anh Lý Chàn Pú ở xã Nậm Dịch từng đứng trước gánh nặng cưới hỏi khi nhà gái yêu cầu 40 đồng bạc theo lệ cũ. Cộng tiền lễ, cỗ cưới và thuê thầy làm lễ, chi phí có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, vượt quá khả năng của gia đình.
Biết hoàn cảnh, cán bộ xã cùng người có uy tín đã vận động hai bên từ bỏ tục thách cưới, tránh tạo gánh nặng cho đôi vợ chồng trẻ. Trong thời gian chờ gia đình nhà gái đồng thuận, đôi trẻ quyết định đi làm công nhân tại Thái Nguyên. Sau 3 năm, họ trở về quê với hơn 100 triệu đồng tích góp và xin cha mẹ tổ chức đám cưới theo nếp sống mới: không thách cưới, không cỗ cưới linh đình, kéo dài.
Đám cưới người Dao đỏ - ảnh minh hoạ
Đến nay, gia đình trẻ đã có một con khỏe mạnh, mở cửa hàng tạp hóa gần trường học, cuộc sống ngày càng ổn định. Câu chuyện của vợ chồng anh Pú cho thấy, khi những hủ tục được thay thế bằng nếp sống văn minh, người dân không chỉ giảm gánh nặng kinh tế mà còn có thêm cơ hội xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Tang lễ trang nghiêm, không cần kéo dài ngày
Chồng bà Thào Thị Mỷ ở xã Khâu Vai qua đời sau những năm tháng tuổi cao, sức yếu. Nỗi đau mất chồng khiến bà khóc đến sưng cả mắt, bỏ ăn. Nhưng phía sau những giọt nước mắt ấy còn là một nỗi lo khác, đó là anh em dắt 3 con bò sang để góp làm tang lễ, trị giá gần trăm triệu đồng. Vì theo lệ cũ, nhà có người mất, anh em góp bò làm lễ, rồi đến khi gia đình họ có tang, mình lại phải mang bò sang “trả”. Chồng vừa nằm xuống, bà Mỷ đã phải nghĩ đến một món nợ đang chờ phía trước. Nỗi đau mất người thân vì thế càng thêm nặng nề.
Người đã khuất cần một cuộc tiễn đưa trọn nghĩa. Người ở lại cần được sẻ chia, chứ không phải gánh thêm nợ nần. Bỏ đi những hủ tục không phải là bỏ truyền thống. Đó là bỏ đi những phong tục lạc hậu, giữ lại những giá trị tốt đẹp nhất của truyền thống, để mỗi cuộc chia ly vẫn trọn nghĩa tình mà người ở lại không phải mang thêm một gánh nặng trên vai.
Đám tang người Mông - ảnh minh hoạ
Bài trừ hủ tục trước hết là vì cuộc sống của chính chúng ta.
Giảm thách cưới, giảm cỗ bàn để gia đình bớt gánh nặng. Tổ chức cưới hỏi, tang lễ gọn gàng để tiết kiệm thời gian, tiền bạc. Hạn chế rượu, bia để giữ sức khỏe, giữ hạnh phúc gia đình và tình làng nghĩa xóm. Muốn thay đổi, không thể chỉ trông chờ vào cán bộ. Mỗi gia đình, mỗi dòng họ, mỗi người dân đều cần cùng chung tay. Già làng, trưởng thôn, người có uy tín, nghệ nhân và cán bộ, đảng viên cần đi đầu, nói cho dân hiểu, làm để dân thấy và cùng dân thay đổi.
Đặc biệt, việc tuyên truyền phải dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm. Không nên chỉ nói “phải xóa bỏ hủ tục”, mà cần chỉ rõ: hủ tục nào cần bỏ, vì sao phải bỏ và thay bằng cách làm nào phù hợp hơn. Cùng với đó, các địa phương cần xây dựng và thực hiện tốt hương ước, quy ước của thôn, bản; biểu dương những gia đình thực hiện tốt nếp sống văn minh; đồng thời kiên trì vận động, thuyết phục những nơi còn giữ tập quán lạc hậu.
Mỗi bản làng có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ: một đám cưới gọn hơn, một đám tang tiết kiệm hơn, một gia đình không tảo hôn, một đứa trẻ được tiếp tục đến trường, một cuộc vui không lạm dụng rượu bia. Những thay đổi nhỏ ấy, nếu được thực hiện ở nhiều gia đình, nhiều thôn bản, sẽ tạo nên một thay đổi lớn trong cộng đồng.
Bỏ hủ tục không có nghĩa là bỏ truyền thống. Mà là bỏ đi cái lạc hậu, để giữ cái tốt đẹp; thay cái không còn phù hợp bằng cách làm văn minh hơn. Đó chính là cách mỗi gia đình, dòng họ, mỗi dân tộc góp sức xây dựng quê hương Tuyên Quang ngày càng giàu đẹp, văn minh và hạnh phúc./.
Thực hiện: Phòng Tuyên truyền công tác dân tộc, tôn giáo
