Nhìn lại chiều dài lịch sử cách mạng, Tuyên Quang - "Thủ đô Khu giải phóng", "Thủ đô Kháng chiến" - không chỉ là nơi khởi nguồn của những quyết định lịch sử làm thay đổi vận mệnh dân tộc, mà ngày nay còn là biểu tượng sinh động cho sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Bước sang giai đoạn phát triển mới, sau khi hoàn thành việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, Tuyên Quang vươn mình với diện tích tự nhiên mở rộng lên 13.795,5 km², 124 đơn vị hành chính cấp xã cùng quy mô dân số trên 1,86 triệu người. Trên không gian phát triển rộng lớn ấy, sự giao thoa văn hóa đan quyện cùng đời sống tín ngưỡng, tôn giáo của 90.685 tín đồ thuộc 03 tôn giáo chính là Phật giáo, Công giáo và Tin lành cùng 215 chức sắc sinh hoạt thuộc 07 tổ chức tôn giáo đã được Nhà nước công nhận và 05 tổ chức tôn giáo chưa được Nhà nước công nhận, cấp đăng ký hoạt động tôn giáo. Bối cảnh địa bàn rộng lớn vừa đem lại những nguồn lực và giá trị văn hóa, xã hội phong phú, vừa đặt ra bài toán chiến lược đối với công tác quản lý nhà nước về tôn giáo của chính quyền cách mạng.
Nền tảng pháp lý mở đường cho sự gắn bó, đồng hành cùng dân tộc
Hiệu lực quản lý nhà nước về tôn giáo ở Tuyên Quang không đo bằng các mệnh lệnh hành chính một chiều. Từ thực tiễn tham mưu ở cơ sở, bài học rút ra là: Muốn tôn giáo thực sự đồng hành cùng dân tộc, trước hết hành lang pháp lý phải thông suốt, công bằng và nghiêm minh. Việc thượng tôn pháp luật vừa bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng chính đáng của Nhân dân theo Hiến pháp, vừa là nền tảng cốt lõi tạo dựng niềm tin để các tổ chức tôn giáo an tâm hoạt động đúng quy định.
Khi tinh thần thượng tôn pháp luật trở thành chuẩn mực chung, sự đồng hành giữa chính quyền và các tổ chức tôn giáo được hiện thực hóa bằng những chuyển biến rõ nét trong đời sống xã hội.
Trước hết, đối với cộng đồng Phật giáo Tuyên Quang, toàn tỉnh hiện có 23.214 phật tử, 114 chức sắc, chức việc trụ trì tại 41 cơ sở thờ tự. Sự đồng hành, hướng dẫn sâu sát về thủ tục pháp lý của cơ quan chuyên môn đã tạo điều kiện quan trọng để Giáo hội tổ chức thành công Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh lần thứ I (nhiệm kỳ 2026 - 2031). Đại hội đã khẳng định phương châm xuyên suốt của Tăng ni, Phật tử Tuyên Quang là tiếp tục thắt chặt mối quan hệ gắn bó với chính quyền các cấp, hoạt động trong khuôn khổ pháp luật, chung tay xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.
(Ảnh: Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh Tuyên Quang lần thứ I, nhiệm kỳ 2026 - 2031)
Cùng với đó, 30.236 đồng bào Công giáo thuộc 18 giáo xứ đan xen trên 03 giáo phận (Bắc Ninh, Hưng Hóa, Lạng Sơn – Cao Bằng) luôn giữ vững tinh thần "Kính Chúa, yêu nước", "giữ đạo, giữ đời", sống an lành và gắn kết chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền cơ sở.
Tại các địa bàn vùng cao, 37.235 tín đồ Tin lành sinh hoạt tại 265 điểm nhóm – mà phần lớn là đồng bào dân tộc Mông – duy trì nếp sinh hoạt thuần túy tôn giáo, chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật và tích cực phát triển kinh tế gia đình.
Những chuyển biến tích cực trong đời sống tôn giáo thời gian qua khẳng định hiệu quả từ quá trình thực thi Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, gắn liền với việc triển khai văn bản của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về công tác tôn giáo và Nghị định số 124/2025/NĐ-CP về phân cấp, phân quyền. Việc duy trì nhất quán hành lang pháp lý đã tạo sự ổn định nền tảng, giúp các giáo hội an tâm sinh hoạt và chính quyền giữ vững kỷ cương công vụ.
Trên cơ sở đó, nhằm đáp ứng các yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới, Tuyên Quang đã chủ động cụ thể hóa chỉ đạo của Trung ương vào thực tiễn địa phương. Ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1382/QĐ-TTg ngày 23/7/2026, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 343/KH-UBND ngày 05/9/2026 về triển khai thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo. Đây là bước chuẩn bị bài bản nhằm thực hiện hiệu quả công tác phân cấp quản lý, đồng thời chủ động chuẩn bị các điều kiện để triển khai Luật Tín ngưỡng, tôn giáo mới trong giai đoạn tiếp theo.
Cùng với việc hoàn thiện hạ tầng pháp lý, tỉnh tập trung nâng cao năng lực thực thi cho đội ngũ cán bộ cơ sở. Thông qua sự phối hợp với Ban Tôn giáo Chính phủ, 02 hội nghị tập huấn trực tuyến về Hệ thống cơ sở dữ liệu tôn giáo đã được kết nối tới 750 cán bộ, công chức làm công tác tôn giáo từ cấp tỉnh đến cấp xã. Việc chuẩn hóa dữ liệu và bồi dưỡng kỹ năng công nghệ là giải pháp trực tiếp giúp đội ngũ cán bộ cơ sở nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong tình hình mới.
Đồng thời, ngành Tôn giáo tỉnh đã tổ chức bồi dưỡng pháp luật cho 125 đại biểu quản lý cơ sở tín ngưỡng, người có uy tín vùng đồng bào Mông tại 18 xã, phường; phổ biến Luật cho 84 đại biểu lãnh đạo Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các sở, ngành; phối hợp với Tạp chí Nghiên cứu Dân tộc và Tôn giáo tập huấn nhận diện lệch chuẩn tín ngưỡng cho 200 cán bộ, chức sắc tại 30 xã, phường. Nhờ hành lang pháp lý thông suốt và tinh thần cởi mở, các thủ tục hành chính chuyên ngành luôn được tiếp nhận, giải quyết đúng quy trình, trước hạn và đúng hạn, củng cố niềm tin vững chắc từ các tổ chức tôn giáo.
(Ảnh: Quang cảnh Hội nghị tuyên truyền nhận diện lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026)
Khơi thông nguồn lực tôn giáo trong bài toán an sinh
Khi niềm tin được củng cố bằng sự minh bạch của pháp luật, giá trị đạo đức và nguồn lực xã hội của các tôn giáo lập tức được khơi thông, đồng hành trực tiếp cùng địa phương trong bài toán an sinh xã hội.
Sự đồng hành ấy hiện hữu sinh động qua từng công trình, phần việc nghĩa tình trong đời sống Nhân dân. Tăng ni, phật tử tại các cơ sở thờ tự như chùa Phú Lâm (phường Mỹ Lâm), chùa Phật Lâm (xã Nhữ Khê) đã chủ động trao tặng hàng trăm suất quà cho các gia đình người có công, hộ nghèo. Thiền viện Trúc Lâm Chính Pháp Tuyên Quang cùng Ban Quản trị chùa Thiên Ân liên tục kết nối, trao tặng xe đạp, học bổng tiếp sức cho học sinh vượt khó tại các xã vùng xa như Tân Trịnh, Tiên Nguyên, Đồng Tâm... Mạng lưới nhân ái ấy không dừng lại ở những hoạt động cứu trợ ngắn hạn, mà tiếp nối bền bỉ bằng những dự án dân sinh dài hạn: từ những mái ấm tình thương, nhà bán trú vùng cao, cầu giao thông nông thôn cho đến những "nồi cháo tình thương" ấm áp kết nối hàng ngày tại các bệnh viện.
( Ảnh: Đồng chí Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tặng quà cho học sinh Trường Tiểu học và THCS Tân Bắc, xã Tân Trịnh)
Không riêng Phật giáo, mối quan hệ gắn kết giữa chính quyền với cộng đồng Công giáo và Tin lành trên địa bàn tỉnh cũng ngày càng thắt chặt qua từng hành động cụ thể. Vai trò cầu nối của Sở Dân tộc và Tôn giáo thể hiện rõ nét qua việc phối hợp cùng Linh mục chính xứ Giáo xứ Yên Lãng, tỉnh Thái Nguyên trao 82 suất quà tiếp sức cho học sinh nghèo vượt khó xã Tiên Nguyên, hay sự chủ động thăm hỏi, động viên chức sắc tiêu biểu nhân dịp Giáng sinh và Phục sinh.
( Ảnh: Đồng chí Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tặng quà cho học sinh Trường PTDT Bán trú TH&THCS xã Tiên Nguyên)
Sức mạnh của khối đại đoàn kết còn được thể hiện rõ nét qua sự gắn kết chặt chẽ giữa chính quyền với các tổ chức tôn giáo trong các hoạt động an sinh xã hội: Tăng ni, phật tử sát cánh cùng Đoàn thanh niên trong chương trình "Suất cơm tình nguyện - Tiếp sức mùa thi". Từ điểm tựa niềm tin đó, bà con giáo dân, tín đồ đã tích cực tham gia bảo vệ an ninh trật tự, chung tay hưởng ứng phong trào xóa nhà tạm, nhà dột nát, chủ động khắc phục hậu quả bão lũ và đồng hành cùng tỉnh giải ngân thành công 551,5 tỷ đồng nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Những món quà cùng sự tiếp sức kịp thời từ chính quyền và các tổ chức tôn giáo đã trực tiếp nâng bước hàng trăm học sinh vùng cao trên con đường tới trường, lan tỏa tinh thần nhân văn và thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết gắn bó giữa đạo với đời.
(Ảnh Quang cảnh Suất cơm tình nguyện - Tiếp sức mùa thi năm học 2026-2027)
Nhìn thẳng thực tiễn – Nhận diện những "điểm nghẽn" từ cơ sở
Nhìn thẳng vào thực tiễn bằng bản lĩnh của người làm công tác xây dựng Đảng, công tác quản lý nhà nước về tôn giáo ở Tuyên Quang sau sáp nhập địa giới hành chính vẫn đang đối mặt với những "điểm nghẽn" cần khẩn trương tháo gỡ.
Thứ nhất, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật ở một số địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn thiếu tính thường xuyên, hiệu quả chưa cao.
Thứ hai, nhận thức của một bộ phận cấp ủy, chính quyền cơ sở chưa thật sự sâu sát, còn tâm lý coi đây là nhiệm vụ riêng của ngành chuyên môn hoặc lúng túng khi xử lý tình huống phát sinh tại cơ sở.
Thứ ba, đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo cấp xã chủ yếu kiêm nhiệm, áp lực công việc lớn, nhân sự biến động thường xuyên làm ảnh hưởng đến tính liên tục trong việc bám nắm địa bàn và theo dõi di biến động tôn giáo.
Thực tiễn từ cơ sở đặt ra yêu cầu phải không ngừng nâng cao năng lực bám nắm địa bàn, chủ động nhận diện và phân biệt rõ nhu cầu tín ngưỡng, tôn giáo chính đáng, hợp pháp của Nhân dân với các hành vi lợi dụng tôn giáo vi phạm pháp luật. Việc chủ động nắm chắc tình hình, hướng dẫn đúng quy định và kiên quyết ngăn chặn các biểu hiện lệch chuẩn chính là cơ sở để Tuyên Quang triển khai hiệu quả các giải pháp phòng ngừa 'từ sớm, từ xa', giữ vững ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội ngay từ địa bàn dân cư
Đồng bộ hệ thống giải pháp – Hướng mạnh về cơ sở
Thực tiễn đặt ra đòi hỏi Tuyên Quang phải tập trung thực hiện đồng bộ 3 nhóm giải pháp trọng tâm:
1. Hoàn thiện thể chế và gắn quản lý với phát triển kinh tế - xã hội:
Trọng tâm hàng đầu là tiếp tục tham mưu triển khai hiệu quả Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026 và các văn bản hướng dẫn thi hành, Nghị định số 124/2025/NĐ-CP về phân cấp, phân quyền cùng các chỉ đạo của Trung ương và Tỉnh ủy gắn với công tác tuyen truyền chủ trương của Đảng về công tác tín ngưỡng, tôn giáo. Công tác quản lý nhà nước về tôn giáo phải gắn liền với việc thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho Nhân dân. Việc chăm lo phát triển kinh tế, nâng cao mức sống vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi là điều kiện cốt lõi để giữ vững ổn định địa bàn.
2. Bồi dưỡng đội ngũ cán bộ và giữ vững kỷ cương pháp luật
Cùng với hoàn thiện thể chế, tỉnh tập trung bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng vận động quần chúng cho đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo, nhất là lực lượng kiêm nhiệm cấp xã; đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành giữa cơ quan chuyên môn, lực lượng Công an, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội.
Đi đôi với công tác bồi dưỡng, chính quyền các cấp chủ động hướng dẫn, tạo điều kiện cho các hoạt động tôn giáo diễn ra thuần túy, đúng hiến chương, giáo luật và quy định pháp luật; đồng thời kiên quyết đấu tranh, xử lý nghiêm mọi hành vi lợi dụng tôn giáo để vi phạm pháp luật, xâm phạm an ninh quốc gia và chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân.
3. Nâng cao năng lực lãnh đạo của tổ chức Đảng và chất lượng cán bộ
Nhiệm vụ then chốt là nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của các tổ chức Đảng thuộc hệ thống cơ quan làm công tác tôn giáo. Tập trung xây dựng đội ngũ công chức chuyên trách đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới, bảo đảm các tiêu chuẩn: trung thành, kỷ cương, liêm chính, tận tụy và chuyên nghiệp. Sự vững vàng về bản lĩnh chính trị cùng sự tinh thông về nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ chính là yếu tố quyết định để đưa các chủ trương, chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước vào thực tiễn đời sống.
Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo không đơn thuần là nghiệp vụ hành chính, mà còn gắn trực tiếp với yêu cầu xây dựng Đảng, củng cố hệ thống chính trị và phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc ngay từ cơ sở.
Thực tiễn tại Tuyên Quang cho thấy: Khi chính quyền thực hiện tốt vai trò tham mưu, quản lý bằng pháp luật, tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và đồng thời tạo điều kiện để các giá trị đạo đức, nhân văn tốt đẹp của các tôn giáo được phát huy, thì sự đồng thuận xã hội được củng cố, mối quan hệ giữa "Ý Đảng" và "Lòng dân" ngày càng bền chặt.
Thượng tôn pháp luật, tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và phát huy những giá trị tốt đẹp của các tôn giáo không phải là những yêu cầu tách rời. Một hành lang pháp lý rõ ràng, công bằng, được thực hiện nghiêm túc sẽ tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân tôn giáo hoạt động đúng quy định và đóng góp những giá trị tích cực cho cộng đồng.
Đó cũng là cách để công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo ở Tuyên Quang gắn chặt hơn với công tác xây dựng Đảng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giữ vững ổn định ở cơ sở và góp phần tạo thêm nguồn lực cho quê hương cách mạng phát triển trong giai đoạn mới.
Tác giả: Chi bộ phòng Tôn giáo
