Giữ nghề từ những sợi lanh
Đồng Văn là vùng đất giàu bản sắc văn hóa của đồng bào Mông. Trong đời sống của người dân nơi đây, cây lanh không chỉ là nguyên liệu làm trang phục truyền thống mà còn gắn với phong tục, tập quán và ký ức của nhiều thế hệ.
Để làm nên một tấm vải lanh, người phụ nữ Mông phải trải qua nhiều công đoạn công phu. Lanh sau khi thu hoạch được phơi khô, tước vỏ, xử lý, làm mềm rồi nối từng sợi bằng tay. Những sợi lanh nhỏ được se, cuộn thành từng con suốt trước khi đưa lên khung cửi. Công việc đòi hỏi sự khéo léo, kiên trì và nhiều thời gian. Vải sau khi dệt được nhuộm bằng chàm tạo màu xanh thẫm, đen đặc trưng, sau đó thêu, trang trí những hoa văn truyền thống. Mỗi họa tiết không chỉ làm đẹp trang phục mà còn thể hiện quan niệm về thiên nhiên, cuộc sống và ước vọng về sự no ấm. Vì thế, mỗi tấm vải lanh là kết tinh của thời gian, công sức và tình yêu văn hóa của người Mông.
Gắn bó với nghề, chị Vàng Thị Ly hiểu rằng giữ nghề không đơn thuần là duy trì một phương thức sản xuất truyền thống, mà còn là gìn giữ một phần bản sắc của dân tộc mình.
Biến nghề truyền thống thành sinh kế
Trong cuộc sống hiện đại, nghề dệt lanh thủ công đứng trước nhiều khó khăn. Sản phẩm công nghiệp có giá thành thấp, trong khi làm lanh thủ công mất nhiều thời gian và công sức, khiến việc tiếp nối nghề giữa thế hệ trẻ gặp không ít trở ngại.
Trước thực tế đó, chị Ly vẫn kiên trì với nghề, đồng thời tìm hướng đưa sản phẩm lanh đến gần hơn với thị trường và du khách. Từ những tấm vải lanh truyền thống, chị từng bước phát triển thành các sản phẩm phù hợp hơn với nhu cầu sử dụng, nâng cao giá trị hàng hóa.
Theo chị Ly, muốn nghề dệt lanh tồn tại lâu dài thì phải gắn bảo tồn với sinh kế. Khi sản phẩm tạo ra thu nhập, người dân sẽ có thêm động lực giữ nghề; thế hệ trẻ cũng thấy được giá trị kinh tế từ chính những nét văn hóa được cha ông trao truyền.
Chị hướng tới mở rộng thị trường, đưa sản phẩm lanh của người Mông đến khách hàng trong nước và từng bước tiếp cận thị trường quốc tế như Lào, Thái Lan. Mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị hàng hóa mà còn góp phần giới thiệu văn hóa Mông ở vùng cao Đồng Văn.
Giữ hồn văn hóa từ nghề truyền thống
Với người Mông, nghề dệt lanh được truyền từ mẹ sang con, từ thế hệ này sang thế hệ khác. Những hoa văn trên trang phục lưu giữ nhiều câu chuyện, quan niệm và giá trị văn hóa của cộng đồng. Bởi vậy, với chị Vàng Thị Ly, giữ nghề dệt lanh cũng chính là giữ gìn hồn văn hóa dân tộc. Từ sự bền bỉ của chị Ly, nghề dệt lanh truyền thống tiếp tục được gìn giữ và phát huy trong đời sống hôm nay. Những sợi lanh từ Sà Tủng Chứ không chỉ kết thành tấm vải, thành trang phục mà còn kết nối truyền thống với sinh kế, góp phần bảo tồn bản sắc và tạo thêm cơ hội phát triển cho người dân trên cao nguyên đá Đồng Văn.
Tác giả: Phạm Hoài Nam – Phòng Tuyên truyền công tác dân tộc, tôn giáo
